Verbinding en vergeving

Zelfcompassie gaat over verbinding; verbinding met jezelf en met andere mensen.

We kennen waarschijnlijk ook allemaal het gevoel van uit verbinding zijn, geen contact met de ander ervaren

Een van de emoties die hierbij vaak speelt is boosheid. Deze kan variëren van lichte irritatie tot woede, wrok en zelfs haat. Het is de moeite waard om deze emotie te onderzoeken en vervolgens te verkennen in hoeverre vergeving hierop een antwoord kan zijn.

Dit kunstwerk van Burning Man geeft zo treffend weer hoe we de verbinding met elkaar kunnen verbreken, elkaar soms letterlijk de rug toekeren, terwijl er binnenin ons het verlangen is naar verbinding.

Bekende mensen, die veel geleden hebben, kunnen voor ons een voorbeeld zijn van de kracht van vergeving.
Zo zei Nelson Mandela, toen hij na 27 jaar gevangenschap weer vrij kwam: ‘Toen ik door de deur naar mijn vrijheid wandelde, wist ik dat, als ik niet alle woede, haat en bitterheid achter mij zou laten, ik nog steeds een gevangene zou zijn.’ 

Een ander voorbeeld voor mij, de Zuid Afrikaanse bisschop Desmond Tutu, zegt iets vergelijkbaars: ‘Vergeven is jezelf bevrijden.’ en ‘Zo kijk ik naar vergeving. Als iets wat je vooral voor jezelf doet. Niet om de ander te helpen maar om mezelf te helpen. Anders zou ik voor altijd gevangen blijven in mijn woede.’ 

Vergeving kan leiden tot herstel van verbinding en meer innerlijke vrijheid doordat we de ballast van boosheid, wrok en woede loslaten.

Interzijn: Alles is met alles verbonden

Vanmorgen schoot het citaat ‘Mens sana in corpore sano’ door me heen. Op de middelbare school vond ik dit al een prachtige uitspraak. Vertaald uit het Latijn betekent dit: ‘Een gezonde geest in een gezond lichaam.’ Ik heb dit citaat wat aangepast en het hart eraan toegevoegd, omdat voor mij, in alle trainingen die ik geef, de energie van het hart en de verbinding tussen hart, lichaam en geest, centraal staat. Voor mij is het:

Een vitaal lichaam, een kalme, heldere geest en een vriendelijk, open hart

Misschien voel je je op dit moment helemaal niet vitaal, heb je weinig energie, veel spanning en stress in je lichaam en onrust in je hoofd. Het kan zijn dat je geen vriendelijkheid voelt, misschien vooral niet naar jezelf.

Het goede nieuws is, dat je door bewuste oefening die gezonde geest in een gezond lichaam en een vriendelijk hart kunt ontwikkelen. De ‘sleutel’ is: lichamelijk en geestelijk in beweging blijven en jezelf blijven ‘voeden’.

Naast wandelen, fietsen, tuinieren en zo gezond mogelijk eten, zijn hierbij voor mij drie vormen van ‘training’ van belang, waarmee je zowel je geest als je lichaam zo gezond mogelijk houdt.

De mindful zelfcompassietraining:

Hierin oefenen we om onze geest beter te leren kennen, deze meer tot rust te brengen en vriendelijkheid, ‘hartelijkheid’ te ontwikkelen, ons hart te openen voor onszelf en daarmee ook voor anderen. Ons lichaam, onze zintuigen en de ademhaling spelen hierin een cruciale rol.

We beginnen met pauzeren, gewaar zijn (mindfulness) en ons open te stellen voor wat we waarnemen, dit te erkennen, zonder er iets van te vinden.

Oefening: Lees dit stukje tekst, sluit dan je ogen of richt ze op een punt voor je, breng je aandacht in je lichaam. Voel het contact van je lichaam met de ondergrond, wees je bewust van sensaties in je lichaam. Wees je gewaar van geluiden. Volg het in- en uitstromen van je adem zonder er iets aan te veranderen. Doe dit een paar minuten…wat merk je op? Open dan weer je ogen en sta even stil bij wat je opmerkte. Misschien merkte je onrust, moeheid, spanning, ontspanning, een bepaalde emotie, gedachten…Sta jezelf toe om te ervaren wat je ervaart, zonder oordeel, zonder er iets van te vinden.

Dit gewaar zijn oefenen we in elke sessie van de training. Op basis hiervan gaan we verder met het onderzoek van onze lichamelijke sensaties, gedachten en emoties.

In de ‘Zelfcompassiepauze’, een belangrijke oefening in de training, komen drie elementen van zelfcompassie terug:

  • Mindfulness: erkennen van de worsteling, het ongemak.
  • Gedeeld mens-zijn: het besef dat we niet alleen zijn, dat pijn en lijden onderdeel zijn van mens-zijn en dat we dit dus met alle andere mensen delen.
  • Vriendelijkheid: een vriendelijk, compassievol antwoord geven op ons lijden door middel van woorden of gedrag.

We verkennen in de training de innerlijke criticus en onze vriendelijke, compassievolle stem Ook onderzoeken we wat echt betekenisvol voor ons is, wat ons voedt en hoe we onze vriendelijkheid kunnen uitbreiden naar anderen. Bij dit alles ervaren we steeds hoe lichaam, gedachten en emoties , – hoofd en hart -, in verbinding staan met elkaar en hoe wij verbonden zijn met vele, -alle – andere mensen.

Ervaringen van deelnemers:
Margo: ‘Zelfcompassie leerde mij mezelf te accepteren. Gevoelens van ongemak en gevoelens van gemak het mocht er allemaal zijn!  Het werd een ontdekkingsreis voor mij.’

M. ‘Ik heb de training als waardevol ervaren, met name als het gaat om het bewust zien en zijn van bepaalde ‘vanzelfsprekendheden’. Ik geniet nu meer van dingen en kan mijn hoofd wat meer tot rust brengen. De training vond plaats in een rustige en veilige sfeer.’

Chi Neng Qigong

De verbinding, met onszelf, met anderen en met alles om ons heen wordt ook telkens benadrukt in de beoefening van Chi Neng Qigong, een Chinese meditatieve bewegingsleer, waar ik mijn hart aan heb verpand en die ik ook graag deel met anderen. Qi betekent levensenergie en Chi Neng Qigong is erop gericht deze energie zo vrij mogelijk te laten stromen, blokkades op te heffen.

Iedere les begint met de basishouding en de ‘eight verses’, die bedoeld zijn om in een meditatieve staat te komen, de ‘qigongstaat’.

We voelen onze voeten stevig geworteld in de aarde en stellen ons voor dat ons hoofd tot in de (blauwe) hemel reikt. Dan laten we ons lichaam zich uitbreiden voorbij de horizon en ervaren de ruimte om ons heen en in onszelf. Ook onze geest breidt zich uit en ons hoofd, ons denken, wordt stil en helder. We voelen respect – de qi van ons hart – voor onszelf, voor onze oefening en voor alles om ons heen. Hierna leiden we de qi met onze aandacht in en door ons  lichaam, tot we van kruin tot voeten hiermee gevuld zijn.
Na deze voorbereiding beginnen we met de oefeningen. Alle oefeningen worden met gefocuste aandacht en compassie uitgevoerd, met respect voor ieders mogelijkheden en beperkingen.

Ook hier ervaren we dus de verbinding van lichaam, geest en hart. Daarnaast ook de verbinding met alles buiten ons en de uitwisseling tussen binnen en buiten. We worden ons er bewust van hoe we een zijn met het hele universum. En als we dieper naar binnen gaan met CNQ kunnen we ervaren hoe ook in ons lichaam het universum is waarin alles met alles verbonden is.

Voor mijzelf heeft dit het effect dat ik me meer verbonden voel met alles om me heen. In het licht van dit grote geheel waarvan ik deel ben, merk ik dat allerlei kleine alledaagse problemen relatief onbelangrijk worden. Misschien kun je het ruimhartigheid noemen. Een ruim hart kan veel (ver)dragen.

Een mooie metafoor hiervoor vind ik die van het schepje zout dat staat voor onze moeilijke ervaringen. Het maakt veel verschil of je schepje zout in kopje water strooit of in een groot, ruim meer.

Ervaringen van deelnemers aan mijn Chi Neng Qigonglessen:

Jessie: ‘Voor mij betekent het uur van de chi neng qigong een tijd van rust, stilte, alertheid en vrede. De rest van de dag heb ik meer energie.
Heel fijn ook om te doen met anderen en niet alleen. Dat geeft een andere mooiere energie.’

Paul: ‘De oefening in Chi Neng Qigong doen me goed; het is een mooie oefening voor het samengaan van hoofd en lijf. Het zijn eigenlijk eenvoudig uit te voeren alledaagse houdingen en bewegingen met het hele lichaam, die ik door de training steeds beter ‘begrijp’/aanvoel.
Door de training en begeleiding sta ik verbaasd hoe(veel/meer) ruimte te beleven valt in en om m’n lijf.
Elke dag komt het wel voor dat ik een poosje stilsta bv in een rij in de winkel of even moet wachten bv op een perron. Het is al een paar keer gebeurd dat dat bij mij zgn. ‘CNQ-momenten’ zijn geworden.

Margo:’Qigong zijn oefeningen die je in je dagelijks leven kan integreren het is een medicijn voor lichaam en geest.’

Dru Yoga

Dit is een meer actieve vorm van bewegen met aandacht, een zachte, vriendelijke vorm van yoga die ook wel ‘Yoga van het hart’ genoemd wordt. Ook hier gaat het om verbinding van lichaam, hart en geest; verbinding met hemel en aarde en de ruimte om ons heen. Alles krijgt ruimte; fysieke ervaringen, gedachten, emoties. Het vrij laten stromen van energie (flow) staat centraal.
De lessen bestaan uit activaties, reeksen oefeningen die energieblokkades opheffen, houdingen (asana’s), ademhalingsoefeningen en ontspanningsoefeningen.

Een oefening waar beweging, adem en ervaring van energie samengaan:

Ga ontspannen staan, met je voeten op heupbreedte, stevig in de aarde. Adem in, beweeg je handen omhoog tot harthoogte, de handpalmen naar de aarde gericht. Adem uit beweeg je handpalmen rustig omlaag, naar de aarde. Op de inademing handen weer voor je hart. Beweeg dan uitademend je handen van je hart omhoog naar de hemel boven je, inademend handen terug naar je hart.
Dan bewegen je handen op harthoogte met de uitademing naar voren, handpalmen naar buiten, inademend weer naar je hart, handpalmen wijzen richting hart.
Vervolgens: Op de uitademing beide handen zijwaarts, handpalmen naar buiten; inademend handen voor het hart.
Tenslotte: Op de uitademing strek je je rechterarm naar voren, linkerarm naar achteren. Aandacht vooral bij de achterste arm en hand. Inademend breng je beide handen weer voor je hart.
Dan linkerarm naar voren en de rechterarm naar achteren en op inademing handen weer voor het hart.
Ontspan je armen en handen naast je lichaam en voel na.

In deze oefening maak je contact met hemel, aarde en de ruimte aan alle kanten om je heen en je komt telkens terug bij je hart als middelpunt. Net als bij Chi Neng Qigong doe je de bewegingen met gefocuste aandacht, waarbij je je richt op de energieflow en de verbinding, zowel naar binnen als met alles om je heen.

Tot slot:

Ik heb het steeds gehad over verbinding als belangrijk thema in alle trainingen.
Thich Nhat Hanh heeft het begrip ‘Interzijn’ bedacht. Niets (be)staat op zichzelf, alles is met alles verbonden.
Ter afsluiting wil ik een beroemde, wijze denker aan het woord laten, Albert Einstein. Hij zegt hierover:

‘Een mens is deel van het geheel dat wij ‘universum’ noemen; een deel dat begrensd is in tijd en ruimte. Hij ervaart zichzelf, zijn gedachten en gevoelens als iets dat gescheiden is van de rest – een soort optische illusie van zijn bewustzijn. Deze waanvoorstelling is een soort gevangenis voor ons, die ons beperkt tot onze persoonlijke verlangens en die onze genegenheid beperkt tot enkele mensen die ons het meest na staan. Het moet onze taak zijn om ons te bevrijden uit deze gevangenis, door onze cirkel van compassie uit te breiden tot deze alle levende wezens en de gehele natuur in al haar schoonheid omhelst. (….)

De kracht van dankbaarheid

Graag wil ik met jullie iets delen over een voor mij heel belangrijke  ‘practice’, de beoefening van dankbaarheid.

‘Het is niet geluk dat ons dankbaar maakt.

 Het is dankbaarheid die ons gelukkig maakt.’

-David Steindl Rast

Dankbaarheid en waardering kunnen een antwoord zijn op iets wat je krijgt of wat gebeurt in je leven. Voor mij is het ook een levenshouding (een ‘attitude of gratitude’, met de woorden van Deepak Chopra), die ik probeer te ontwikkelen. Het is een manier van leven waarin niets als vanzelfsprekend aangenomen wordt. Een levenshouding die de basis is voor vreugde en echt, diep innerlijk geluk, onafhankelijk van de omstandigheden.

Toen ik in 2013 na ruim 33 jaar afscheid nam van mijn werk in de GGZ organiseerde ik, met de hulp van collega’s, een afscheidsfeest. Op de uitnodiging schreef ik: ’Omzien in dankbaarheid’. Dit was een variant op ‘Omzien in verwondering’, de titel van het boek van Annie Romein-Verschoor.

Terugkijkend op de periode waarin ik in de GGZ werkte voelde ik diepe dankbaarheid, voor alle mogelijkheden die ik had gekregen om werk te doen wat me zo na aan het hart lag, voor de fijne samenwerking met mijn team van collega’s, voor alles wat ik geleerd had.

Als ik om kijk naar mijn hele leven, is er ook verwondering over hoe mijn leven verlopen is. Verwondering en dankbaarheid gaan bij mij hand in hand en versterken elkaar.

En, nog steeds ervaar ik dankbaarheid als ik een zelfcompassietraining geef. Mooi om deze te mogen aanbieden. Het voelt als een voorrecht om mensen te helpen om te onderzoeken wat hun hindernissen zijn om van zichzelf te (mogen) houden én hen te begeleiden in het stapje voor stapje openen van hun hart voor zichzelf. Wat komen er dan mooie inzichten en ervaringen naar boven. Ook daarover kan ik me na al die jaren nog steeds verwonderen.

Ik blijf me verder ontwikkelen, ook op het gebied van yoga en chi neng qigong. Ook daar ben ik dankbaar voor. Er is nog zoveel interessants te ontdekken en te leren. En het is zo mooi om dit vervolgens weer te delen met andere mensen.

Toetsstenen

Op de website van Gratefulness.org worden 5 toetsstenen genoemd die de beoefening van dankbaarheid kunnen ondersteunen:

  • Het leven is een geschenk.
    Als je ieder moment met dankbaarheid begroet, kun je het ervaren als een geschenk dat je ontvang.
  • Alles is een verrassing
    Als je je openstelt voor verwondering, zijn er kansen in overvloed aanwezig.
  • Het gewone is buitengewoon.
    Als je niets als vanzelfsprekend aanneemt, is het leven overvloedig.
  • Waardering heeft het vermogen tot groei in zich.
    Als je je met aandacht richt op wat waardevol is voor jou, dan groeit dit.
  • Liefde transformeert.
    Als je de volheid van het leven omarmt stroomt je hart over.

Ik vind dit prachtige reminders. Het is belangrijk om je dit steeds weer te herinneren, want soms zijn we nogal vergeetachtig.

Mogelijke effecten

Dankbaarheid verhoogt niet alleen je geluksgevoel, maar heeft nog andere mogelijke effecten op lichamelijke en geestelijke gezondheid, volgens onderzoeker Ernst Bohlmeijer. Hij noemt vermindering van agressie, depressie en (doods)angst en een toename in optimisme, levenstevredenheid en humor. Daarnaast een positieve invloed op zingeving en levensstijl en verbetering in slaap en hartfunctioneren.

Ontwikkelen van een houding van dankbaarheid

De basis van dankbaarheid is mindfulness: milde, open aandacht voor wat zich aan je voordoet. In de zelfcompassietraining gebruiken we de mooie omschrijving ‘Loving connected presence’, liefdevol, verbonden, aanwezig zijn, bij alles in je leven.

Een houding van dankbaarheid cultiveren is een nieuwe gewoonte ontwikkelen. Dit vraagt oefening.

Mocht je ook meer dankbaarheid in je leven willen brengen, hier zijn enkele tips.

  • Beoefen mindfulness, juist in het dagelijks leven.
  • Start je dag met de intentie om dankbaar te zijn voor wat de dag je brengt. Hierbij kun je de toetsstenen die ik hierboven genoemd heb gebruiken.
  • Houd een dankbaarheidsdagboek bij. Schrijf bijvoorbeeld elke dag drie dingen op waar je dankbaar voor bent. Vergeet de kleine dingen niet, neem niets voor vanzelfsprekend aan!
  • Schrijf een dankbaarheidsbrief.
  • Maak een dankbaarheidswandeling. Schakel daarbij al je zintuigen in.
  • Uit je waardering naar de mensen om je heen. Dit kan op verschillende manieren. Wees hierin creatief.
  • Sta open voor de dankbaarheid van anderen, beschouw dit als een geschenk dat je ontvangt.

Ik wil eindigen met de mooie uitspraak van Meister Eckart, een Middeleeuwse theoloog en filosoof.
“Als het enige gebed dat je ooit zegt ‘dank u’ is, dan is dat genoeg.”

Mindfulness voor minder stress en meer levensvreugde

We leven in een verwarrende en onzekere tijd. Juist nu kan mindfulness je helpen om kalm te blijven en op een goede manier om te gaan met stressvolle situaties. Ik vertel je daar graag meer over.

Wat is mindfulness?

Vaak wordt bij mindfulness gedacht aan ontspanningsoefeningen, ‘je hoofd leeg maken’ of iets zweverigs. Maar dit is mindfulness niet. Wat is mindfulness dan wel?

Het uit het Engels afkomstige woord ‘mind’ wordt vaak vertaald met ‘geest’. Hier betekent het echter zowel hart als geest, zowel voelen als denken.

Een goede omschrijving van mindfulness vind ik: met milde, open aandacht aanwezig zijn bij alles wat er in je leven gebeurt. Met hoofd én hart.

Bewustworden en ontdekken

Als we meer mindful worden leren we om meer opmerkzaam te zijn en te ervaren wat er werkelijk in ons leven gebeurt. We worden ons ervan bewust dat we vaak ‘in ons hoofd’ leven zonder contact met ons lichaam. Hierdoor kan stress zich in ons lichaam opslaan zonder dat we het in de gaten hebben. Met mindfulness ontdekken we ook hoe we met fantasieën, ideeën en (voor)oordelen de werkelijkheid kleuren. En lang niet altijd in vrolijke kleuren. We krijgen meer zicht op onze gewoontepatronen in het dagelijks leven. We leren te onderscheiden wanneer deze ons helpen en wanneer juist niet. En dan kunnen we betere keuzes maken.

Deze kalligrafie van de Vietnamese Zenleraar Thich Nhat Hanh geeft heel kernachtig weer wat we ervaren als we mindful in het leven staan: Dit is het leven, hier en nu.

John Lennon verwoordt treffend hoe anders wij vaak in het leven staan: “Life is what happens to you when you are busy making other plans.” Vrij vertaald: Het leven gaat aan je voorbij terwijl je druk bezig bent met het maken van andere plannen.

Kun je mindfulness leren?

Ja. Een houding van milde, open aandacht kun je door oefening leren. Net zoals je in een fitnesscentrum je lichaamsspieren traint kun je in een mindfulnesstraining je ‘aandachtsspier’ trainen. Hiervoor is de mindfulnesstraining ontwikkeld.

Wat bereik je ermee?

In de mindfulnesstraining krijg je informatie en vaardigheden aangereikt die je helpen beter om te gaan met stress in je leven, die nu eenmaal onvermijdelijk is. Minder stress betekent meer ruimte in je hoofd en hart. Hierdoor krijg je vaak meer oog voor het mooie en goede in je leven, waardoor je meer geniet.

Oefening baart (levens)kunst

Hoeveel positief effect je bereikt hangt af van hoeveel je oefent met de mindfulnessvaardigheden. Je oefent deze vaardigheden eerst met begeleiding in een kleine groep, wat heel ondersteunend kan zijn. Maar de echte leerschool is je dagelijks leven! 

Voor veel mensen is dit het begin van een boeiende zelfontdekkingsreis, met minder onnodige spanningen en stress en meer levensgeluk.

Ontdek het zelf

Je hoeft dit allemaal niet te geloven. Als je wilt weten of het ook voor jou klopt, als je het zelf wilt ervaren, neem dan contact met mij op.

Heb je vragen? Ik beantwoord ze graag. Op mijn website vind je alle informatie over de mindfulnesstraining. Je kunt contact met mij opnemen via het contactformulier www.marijkedekoning.nl Dit kan ook per mail

Zelfcompassie: je eigen beste vriend worden

Zelfcompassie is voor velen misschien nog een onbekend begrip. Het houdt in dat je met jezelf omgaat zoals je met een goede vriend omgaat. Niet alleen in goede tijden, maar vooral ook in slechte tijden.

We worden waarschijnlijk allemaal wel geraakt als we zien of ervaren dat anderen het moeilijk hebben. Misschien komt ook de wens op om te helpen hun lijden te verlichten.

Dit is compassie of mededogen. Compassie is een aangeboren kwaliteit die we ook al bij kleine kinderen zien. De mate van compassie verschilt van persoon tot persoon.

Bij zelfcompassie richten we ons niet op een ander, maar op onszelf. Dit blijkt voor veel mensen moeilijk te zijn.

Compassie en zelfcompassie

Stel je eens voor dat een goede vriend het moeilijk heeft. Misschien is iets mislukt, heeft hij problemen in een relatie, heeft hij een fout gemaakt in zijn werk. Wat zeg je tegen hem? Hoe is de toon van je stem? Hoe zijn je gezichtsuitdrukking, je gebaren, je houding?

En stel je nu eens voor dat jij het moeilijk hebt. Misschien is iets mislukt, heb je problemen in een relatie, heb je een fout gemaakt in je werk. Wat zeg je tegen jezelf? Hoe is de toon van je stem? Hoe zijn je gezichtsuitdrukking, je gebaren, je houding?

Wat heb je ontdekt? Is er verschil?

Als er weinig zelfcompassie is

Vaak zijn we vriendelijker voor anderen dan voor onszelf. Velen van ons hebben een interne criticus, die ons hard en streng beoordeelt, soms zelfs veroordeelt.

Er zijn ook mensen die alleen maar zorg en aandacht aan anderen geven, zonder stil te staan bij wat zij zelf nodig hebben. Dit kan uiteindelijk leiden tot ‘zorgverlenersmoeheid’ en zelfs uitputting.

Misverstanden

Er bestaan ook misverstanden over zelfcompassie. Veel mensen denken dat zelfcompassie soft is. Iets voor ‘watjes’. Dat je met zelfcompassie egoïstisch bent en alleen maar op jezelf gericht. Dat je zonder harde zelfkritiek niets bereikt. Zelfcompassie wordt ook wel verward met zelfmedelijden: jezelf ‘zielig’ vinden, zwelgen in je problemen.

Onderzoek naar zelfcompassie

Kristin Neff, een Amerikaanse psycholoog en onderzoeker, heeft veel onderzoek gedaan naar zelfcompassie. In deze onderzoeken worden alle misverstanden ontkracht.

Er blijkt een sterke relatie te zijn tussen zelfcompassie en vermindering van stress, angst en depressie. Ook is er een sterk verband tussen zelfcompassie en positieve gemoedstoestanden. Mensen die meer zelfcompassie ontwikkelen blijken meer aandacht en compassie te hebben voor anderen. Zij ervaren meer sociale verbondenheid en levensgeluk.

Wat is nodig voor zelfcompassie

Bij zelfcompassie zijn drie elementen belangrijk.

  • Mindfulness. Dit is milde, open aandacht voor al je ervaringen. Alleen als je er aandacht voor hebt kun je openstaan voor jouw pijnlijke en moeilijke gevoelens
  • Gedeeld menszijn. Dit houdt in dat je beseft dat ook andere mensen het moeilijk hebben. Dat jij hierin niet alleen bent. Dat geen enkel mens perfect is.
  • Vriendelijkheid. Jezelf behandelen zoals je een goede vriend zou behandelen. Dit is het ‘medicijn’ tegen harde kritiek.

Zelfcompassie kun je leren

Als je ontdekt hebt dat je weinig zelfcompassie hebt is er goed nieuws: zelfcompassie kun je door oefening leren. Hiervoor is de zelfcompassietraining ontwikkeld. Deze bied inmiddels al vele jaren aan.  

De zelfcompassietraining is een ervaringsgerichte training, waarin ik een scala aan oefeningen aanreik. Je oefent deze eerst in een kleine groep. De herkenning bij elkaar en het samen oefenen is voor veel mensen ondersteunend. Bij de training horen ook een werkboek en oefeningen voor thuis. Want het dagelijks leven is de echte leerschool.

Hoe meer je oefent, hoe meer zelfcompassie je ontwikkelt. En dan kun je ervaren dat je beste vriend altijd bij je is.

Contact

Ben je benieuwd wat zelfcompassie voor jou kan betekenen?

Ik beantwoord graag jouw vragen. Als je belangstelling hebt voor een zelfcompassietraining ben je welkom voor een kennismakingsgesprek. Neem contact met mij op via het contactformulier op mijn website www.marijkedekoning.nl of per mail:

Life goes on




 ‘Life goes one’, ging vanmorgen door me heen. Ik herinner me dat de Beatles dit in 1968 zongen in hun vrolijke liedje Ob-la-di ob-la-da.
 
We leven nog steeds in een verwarrende, en voor veel mensen stressvolle tijd. Met telkens nieuwe, soms tegenstrijdige, berichtgeving omtrent het covid-19 virus, in Nederland en daarbuiten. Bij velen, en ook bij mij, komt regelmatig de gedachte op: ’Nu heeft het wel lang genoeg geduurd.’ Helaas. Dit virus maakt ons des te meer duidelijk dat we geen controle hebben over het leven, ook al hebben we soms de illusie dat dit wel zo is.
 
In de wereld, ver weg maar ook dichtbij, gebeuren er ook allerlei andere dingen waar we ons grote zorgen over kunnen maken zoals de klimaatcrisis, discriminatie op grond van kleur, ras, seksuele geaardheid, religie, het vluchtelingenprobleem.
 
En intussen gaat het leven door. Elke ochtend komt de zon op en breekt er weer een nieuwe dag aan. David Steindl Rast, de ‘dankbaarheidsspecialist’, noemt iedere dag een geschenk, dat we daarom ‘present’ noemen. Iedere dag kunnen we dankbaar zijn, vanaf het eerste moment van wakker worden. ‘Open je ogen en wees dankbaar dat je ogen hebt die je kunt openen’. Als je vanuit het dankbaarheidsperspectief naar je leven en de wereld kijkt, hoe zien deze er dan uit?
 
In mijn leven, zoals in elk leven vinden vreugdevolle en verdrietige gebeurtenissen plaats. Geboorte en dood, ziekte, ouderdom, ze horen onverbrekelijk bij het leven. Relaties kunnen een bron van geluk zijn, maar ook stressvol en pijnlijk.
 
Soms dreigt de ‘gevoelsbarometer’ bij mij door te slaan naar het negatieve, als ik me echt verdiep in het lijden in de wereld. Een gevoel van onmacht en soms verbijstering kan me bekruipen als ik zie, hoor of lees wat wij mensen andere mensen en de aarde aandoen. 
 
Dit gedicht van Warsan Shire raakt me telkens weer als ik het lees:
 
‘Later that night
I held my atlas in my lap,
ran my fingers
across the whole world
and whispered:
where does it hurt?
It answered
everywhere
everywhere
everywhere.’
 

En toch is er ook het mooie en goede in het leven. Er zijn zoveel momenten waarop ik me zomaar gelukkig voel. Niet alleen wanneer er iets vreugdevols gebeurt, maar ook in alle momenten waarin ik besef hoeveel voorwaarden er al in mijn leven zijn om gelukkig te zijn. Hoe belangrijk is het om daarbij stil te staan! En dankbaarheid te ervaren.
De foto’s bovenaan deze tekst maakte ik op een mooie zomerse dag in mijn tuin. Daar werd ik heel blij van!
Gisteren kwam ik de volgende tekst tegen:
‘Als je af en toe stil staat is dat een hele vooruitgang.’
 
En er zijn mooie voorbeelden van mensen die zelfs in moeilijke omstandigheden bleven geloven in het goede in de mens en in het leven.
 Zo schrijft Anne Frank in haar dagboek: ‘Ik geloof, ondanks alles, in de innerlijke goedheid van de mens’. En Etty Hillesum, die ook als Joodse jonge vrouw in oorlogstijd leefde, schreef: ‘Al blijft ons één nauwe straat, waardoor we mogen gaan, boven die straat staat toch de héle hemel.’

Ik heb ook ervaren dat in verdriet vreugde ‘verborgen’ kan zijn, hoe tegenstrijdig dit ook mag klinken. Als je verdrietig bent heeft dit immers vaak te maken met het verlies van iets dat of iemand die jou vreugde gaf. Soms moet eerst het verdriet doorleefd worden, voor de vreugde zichtbaar en voelbaar wordt en wellicht ook de dankbaarheid voor het goede en dierbare dat er geweest is.
 
Door het ervaren van verdriet en pijn kunnen ook kwaliteiten in jou tot ontwikkeling komen, die er anders misschien niet of in mindere mate zouden zijn, zoals begrip, mildheid en compassie. We staan dan vaak meer open voor de gedeelde menselijkheid die we bij anderen kunnen herkennen.
 
Dit wordt mooi geïllustreerd in het volgende verhaal:

Een moeder verloor haar enige zoon. In haar verdriet en wanhoop zocht ze de boeddha op om te vragen of hij haar zoon weer tot leven kon brengen. De boeddha zei tegen haar: “Brengt u mij een mosterdzaadje uit een huis dat nooit verdriet heeft gekend. Dat kunnen we gebruiken om het verdriet uit uw leven te verdrijven.”
De vrouw ging meteen op pad om dat zaadje te vinden. Maar welk huis ze ook binnen ging om haar vraag te stellen, steeds opnieuw bleek dat ieder huis wel zijn eigen verdriet kende of had gekend. De verhalen van de inwoners, of het nu vorsten waren of bedelaars, raakten de vrouw zodanig in haar hart dat ze een tijdje bleef om hen te troosten. Ze dacht bij zichzelf: “Wie is beter in staat om deze arme, ongelukkige mensen te helpen dan ik, die zelf ongelukkig ben?


De vrouw was hierdoor niet alleen in staat om de dood van haar kind te aanvaarden, maar kon ook compassievol openstaan voor het verdriet van anderen.

Mindfulness en (zelf)compassie:
 
Ik ben ervan overtuigd dat juist in deze vaak stressvolle tijd mindfulness en (zelf) compassie van onschatbare waarde zijn.
 
Met mindfulness, milde open aandacht, zijn we gewaar van alles wat het leven ons brengt, prettige en onprettige ervaringen, als ook van de voortdurende stroom van veranderingen, van moment tot moment. Dit kan ons helpen om de gebeurtenissen in ons leven te zien zoals ze zijn, zonder hier allerei (voor)oordelen en aannames aan te koppelen. We beseffen hierdoor ook dat alles voorbijgaat. Dit kan troostend zijn in moeilijke omstandigheden en een aansporing om ten volle te genieten van de goede en mooie momenten in ons leven, zonder deze te willen vasthouden.
En bij het beoefenen van zelfcompassie richten we ons op degene die al deze ervaringen heeft, wijzelf, en leren we om een liefdevolle vriendschap met onszelf te sluiten. Het gevoel dat je altijd je beste vriend of vriendin bij je hebt, kan je leven verrijken en ook in moeilijke, stressvolle omstandigheden een grote steun zijn.

Etty Hillesum verwoordt deze ervaring in een van haar dagboeken heel treffend:
‘Ik voel me hier heel prettig, of liever, ik voel me bij mezelf heel prettig en dan dus overal.’ 

De hele catastrofe leven

De hele catastrofe

In de krant van maandag 27 april 2020 viel me een zin op waarin stond dat de bevolking van Bergamo, epicentrum van de Italiaanse corona-uitbraak, het leven weer voorzichtig durft te omarmen.

Bij mij kwam de vraag op, als ze het leven in de periode daarvoor niet durfden te omarmen, hoe gingen ze dan met het leven om, zoals het was? Het leven met alle leed, angst, verdriet en rouw om verlies van gezondheid, verlies van dierbaren zonder afscheid te kunnen nemen, verlies van bewegingsvrijheid, van werk en inkomen? Het leven dat je met recht, met de woorden van Jon Kabat Zinn, de grondlegger van de mindfulnesstraining, ‘full catastrophy’, de hele catastrofe kunt noemen.

Kabat Zinn zegt hier over: ’Het woord houdt de navrante enormiteit van het leven in, crises en rampen, maar ook alle kleine dingen die misgaan en opgeteld heel wat voorstellen. De hele catastrofe herinnert ons eraan dat het leven altijd in beweging is, dat alles waarvan wij denken dat het bestendig is, in feite alleen maar tijdelijk is en voortdurend verandert. Hiertoe behoren onze ideeën, onze meningen, onze relaties, ons werk, onze bezittingen, onze creaties, ons lichaam, alles.’

En ook: ‘De hele catastrofe onder ogen zien betekent ontdekken van en verzoenen met wat zo menselijk aan onszelf is. Op de hele wereld is er niet één persoon die niet zijn of haar eigen versie van de hele catastrofe heeft.’

Leven is meervoud van lef   (Loesje)

Rob Brandsma, meditatieleraar, citeert deze tekst van Loesje en licht toe: ‘Er is moed voor nodig om radicaal voor dit moment te kiezen. Om te voelen wat er is, wat dat ook is, om aanwezig te zijn bij alle ervaringen van je leven, de hoogtepunten, de dieptepunten en het grijze middenstuk.

Er is een Amerikaanse uitspraak: Can you keep your heart open in hell? Omgekeerd geldt dit evenzeer. Can you keep your heart open in heaven? En het middengebied, de oceaan van gewone, alledaagse ervaringen, kun je ook daarbij aanwezig zijn zonder af te dwalen? 

Hierover gaat mindfulness. Je laten aanraken door ieder moment. Het leven voelen zoals het binnenkomt, tot in de fijnste zenuwuiteinden, diep in het bot. 

Het meervoud van lef, dat is leven met een open hart.

Leven is all-inclusive

En wij, hoe gaan wij hier mee om? Durven wij bij de hele catastrofe van ons leven echt aanwezig te zijn, deze te omarmen?

Omarmen van het leven is het tegenovergestelde van ervan wegvluchten of het wegduwen, negeren, afleiding zoeken zodat we er niet aan hoeven te denken. Omarmen vraagt van ons dat we ons toewenden naar en openstellen voor álles in ons leven, ook het pijnlijke en het ongemak. Het is een heel normale, menselijke neiging om ons af te keren van het onprettige en alleen maar het prettige te willen toelaten. Het leven ten volle leven is echter ‘all-inclusive’. En dat is vaak niet gemakkelijk. Met de woorden van Frits Koster ‘Het valt niet mee om mens te zijn’.

Wat helpt ons om ‘all inclusive’ te durven leven?

Thich Nhat Hanh adviseert om, steeds als heftige emoties opkomen, zoals woede, angst, verdriet of wanhoop, direct terug te keren naar onze adem, zodat we de storm die in ons raast kunnen hanteren. Dit geldt ook als de storm buiten ons raast of vooral in ons hoofd in de vorm van een niet te stuiten stroom van piekergedachten. Het steeds weer terugkeren naar de adem kun je dagelijks oefenen, op je kussen, op allerlei momenten in het dagelijks leven en ook bij kleine, alledaagse probleempjes en uitdagingen, zodat je voorbereid bent als een vloedgolf van gedachten en emoties de kop opsteekt.

We kunnen daarbij steeds de energie van mindfulness, van milde volle aandacht, die in ons aanwezig is, naar boven laten komen. Met mindfulness kunnen we het lijden herkennen en het vervolgens zachtmoedig en met mededogen omarmen.

Op de hem bekende manier laat Thich Nhat Hanh mindfulness de pijn toespreken:’Hallo lieve pijn. Ik weet dat je er bent en ik zal voor je zorgen. Je hoeft niet bang te zijn.’

Onze pijn en ons lijden omarmen is een kunst die de nodige oefening vraagt.  Als meditatiebeoefenaar ben je, volgens Thich Nhat Hanh een kunstenaar die de met name de kunst van het lijden omarmen beoefent. Behalve ademen kun je hierbij ook andere middelen inzetten, zoals tekenen, schilderen, muziek luisteren, een gedicht schrijven, kortom, alles wat ons tot rust kan brengen, kan troosten en bemoedigen en wat ons vreugde kan schenken. Dit kan helpen om steeds weer ons evenwicht terug te vinden.

En zo ontwikkelen we ook een houding van gelijkmoedigheid, die door Christiane Wolf zo mooi als volgt omschreven wordt:

‘Gelijkmoedigheid is de innerlijke houding om bereid en in staat te zijn

de dingen te accepteren zoals ze op dit moment zijn,

ongeacht of ze uitdagend of saai zijn,

opwindend of precies wat we wilden.

Gelijkmoedigheid brengt kalmte en evenwicht zowel naar momenten van vreugde

als naar moeilijke momenten.

Het beschermt tegen overreageren en staat ons toe

te rusten in een groter perspectief

Gelijkmoedigheid komt vaak met vreugdevolle innerlijke stilte

en tevredenheid, ongeacht hoe het leven zichzelf  presenteert

in deze specifieke tijd.

Gelijkmoedigheid is als het oog van de storm, de volwassen eik, het kalme centrum,

dat gegrond is in het diepe weten dat alles constant verandert

en dat we over zo veel werkelijk geen controle hebben.’

Levensvrienden

Voor mij zijn mindfulness, liefdevolle vriendelijkheid, mededogen of compassie, vreugde en gelijkmoedigheid krachtige metgezellen. Ze worden de onmetelijken of de onbegrensde eigenschappen genoemd. Een mooie, passende benaming is ook wel ‘levensvrienden’.

De beoefening van deze kwaliteiten, op ons meditatiekussen, maar vooral ook in het dagelijks leven, kan ons helpen om te gaan met de hele catastrofe, het kleine en grote ongemak en de stormen in ons leven en misschien hierdoor een krachtiger en wijzer mens te worden en meer innerlijke vrijheid te ervaren. En dan kunnen we ook ons hart met liefde en compassie openstellen voor de wereld om ons heen.

Bronnen:

Jon Kabat Zinn: Handboek meditatief ontspannen, 2005

Rob Brandsma,  blog 2020

Thich Nhat Hanh: Leven, 2017

On Equanimity by Christiane Wolf translated from “Moment by Moment” Magazine seen on the CMSC website

Aanbod 2024

Chi Neng Qigonglessen

Op vrijdagochtend van 9.30 uur tot 10.45 uur geef ik Chi Neng Qigong lessen in een klein groepje. Na afloop kun je, als je wilt een kopje thee drinken en wat napraten

Locatie: Arnhem Zuid of Elden.
Kosten: € 125,- voor een 10-lessenkaart. In overleg is reductie mogelijk.
Je kunt gratis een proefles volgen.

Stiltemiddag

Zondag 6 oktober 2024 bied ik weer een Stiltemiddag aan.
Tijd: 13.00 uur tot 17.00 uur. Er is een pauze waarin we thee drinken met iets lekkers. Onderdeel van de middag is ook een (korte) wandeling in stilte.
Locatie: Arnhem Zuid of Elden, afhankelijk van de groepsgrootte.
Kosten: € 30,-. Na aftrek van de kosten voor de huur van de ruimte doneer ik dit bedrag aan Stichting Vluchteling en het schooltje in India dat ik ondersteun.


Wandelen in aandacht

 

 

Mindfulness in het dagelijks leven. Dat is voor mij de belangrijkste mindfulnessbeoefening. Ook volgens de Boeddistische leraar Thich Nhat Hanh, die een grote inspirator is voor mij, is mindfulness niet alleen zitten op een kussen en je aandacht naar binnen richten, maar is het hele dagelijkse leven een oefening in mindfulness. En Thich Nhat Hanh is een groot voorstander van loopmeditatie, het liefst in een (grote) groep. Ik heb een aantal malen tijdens een retraite meegedaan met de loopmeditatie, waarbij Thich Nhat Hanh voorop liep, en dat was een bijzondere ervaring. Het is niet voor niets dat de film  over zijn leven de titel ‘Walk with me’ kreeg.

Bewegen voor een gezond lijf en brein

Meestal lopen we niet met een hele groep, maar hoeveel gelegenheid hebben we niet om te lopen en te bewegen? Ik ben een groot liefhebber van wandelen en dit is daarom voor mij een van mijn favoriete vormen van meditatie.

Steeds meer blijkt uit onderzoek hoe belangrijk beweging is voor onze lichamelijke en geestelijke gezondheid. Professor Scherder, hoogleraar neuropsychologie, bepleit dat we (meer)moeten bewegen, ook, of misschien juist, als we ouder worden, omdat lichaamsbeweging niet alleen ons lijf maar ook ons brein in conditie houdt.

Is het dan niet prachtig om bewegen en mindfulness met elkaar te combineren?

Lopen als meditatie

Wanneer wordt lopen een mindfulnessoefening? Als je werkelijk met je aandacht in het nu bent, bij iedere stap, bij iedere ademhaling. Als je het contact met de grond onder je voeten kunt voelen, bewust bent van de beweging van je lichaam, van wat je ziet, hoort, ruikt, voelt, van moment tot moment. En als je, net als bij de zitmeditatie, telkens als je merkt dat je verdwaald bent in je gedachtenwereld, je aandacht vriendelijk terugbrengt naar het hier en nu. We weten allemaal hoe gemakkelijk onze aandacht gaat dwalen. Dat is nu eenmaal de aard van onze geest.

Als ik met aandacht loop benoem ik mijn stappen soms met ‘hier’ en ‘nu’ om mijzelf met iedere stap steeds weer in het huidige moment te brengen.

Op elke plek

Het bijzondere van loopmeditatie is dat je het overal kunt doen. In de natuur lopen is natuurlijk prachtig, maar iedere plek waar wat ruimte is om te lopen, binnen of buiten, is geschikt. Zelf doe ik vaak loopmeditatie op het perron, als ik wacht op de trein. Niemand kijkt vreemd op als ik heel rustig, stap voor stap, over het perron heen en weer loop. En het is bijzonder hoe stil je van binnen kunt worden, temidden van al het lawaai dat er op een perron kan zijn.

In ieder tempo

Loopmeditatie hoeft niet per se heel langzaam te zijn. Ook in een normaal of stevig wandeltempo kun je aandachtig zijn. Zelfs van hardlopen kun je een mindfulnessoefening maken. Wanneer je je erg onrustig of boos voelt kan het raadzaam zijn om eerst in stevige pas te lopen, om daarna geleidelijk aan je tempo te vertragen.

Aandacht is het sleutelwoord

Net zoals bij alle mindfulnessoefeningen en meditatie gaat het er dus ook bij loopmeditatie om met open aandacht aanwezig te zijn in ieder moment. Ik nodig je uit om te ervaren hoe mindful lopen, al is het maar een paar minuten, je lichaam en geest tot rust kunnen brengen. Je kunt vandaag al beginnen!

Lees verder

Retraite en daarna….

 

Deze zomer volgde ik weer de jaarlijkse Nederlandstalige retraite in het EIAB (European Institute of Applied Buddhism) in Duitsland. Een retraite in de traditie van Thich Nhat Hanh. Dit is voor mij een jaarlijkse ‘voeding’ voor mijn mindfulnessbeoefening. Het is geen week die helemaal in stilte doorgebracht wordt, maar het is samen met andere volwassenen, jongeren en kinderen oefenen om met meer aandacht te leven. Het thema was deze keer: GEDULD is een teken van LIEFDE. Een mooi thema, dat alles te maken heeft met de mindfulnessbeoefening.

Geduld en mindfulness

Geduld is een van de houdingskwaliteiten van mindfulness, die ook wel de peilers van mindfulness genoemd worden. Het oefenen met mindfulness vraagt geduld. Na jarenlang oefenen merk ik dat nog steeds. Het gaat immers om het veranderen van vaak lang ingesleten automatische patronen van niet-aandachtig zijn bij wat we denken en doen. Geduld betekent dat we niet onze impulsen volgen. Dat we frustraties en ongemak verdragen als dingen niet gaan zoals we willen. Dat we vertrouwen hebben. En ook dat we geduld hebben met ons ongeduld! Dit vraagt vriendelijkheid en compassie met onszelf en met anderen. Het is de moeite waard. Mijn ervaring is dat door het oefenen met geduld mijn leven minder stressvol en gejaagd wordt en ik meer geniet van de heel ‘gewone’ dagelijkse dingen.

Leven in aandacht

In de retraite heb ik ook deze keer weer ervaren hoe het is om langere tijd met meer aandacht in het hier en nu te leven. Hoe het voelt om bewust te ademen, mijn voetstappen met aandacht te zetten, met aandacht thee te drinken en mijn eten echt te proeven. En ook hoe het is om met aandacht in contact zijn met anderen. Zonder haast en zonder ‘boodschappenlijstje’.

Reminders

Maar in de retraite merkte ik ook mijn automatische patronen, zoals haastig van de ene plek naar de andere lopen terwijl ik helemaal geen haast had, eten zonder echt te proeven en tijdens de meditaties met mijn aandacht ver weg zijn.
Het mooie is dat er in het EIAB overal reminders zijn, die me eraan herinnerden om aandachtig te zijn. Overal staan en hangen reminders, – kalligrafieën en teksten -, met de uitnodiging om aandachtig te leven.

 

En het is vooral de bel, die je uitnodigt om terug te gaan naar je adem en daarmee naar het hier en nu. Als in het EIAB een bel klinkt, – dat kan de grote meditatiebel zijn, maar ook het slaan van een klok, is dat het teken om te stoppen, waar je ook mee bezig bent. Zo zie je mensen stoppen tijdens het lopen, midden in een gesprek, terwijl ze net een hap van hun eten willen nemen of een slok van hun thee.. Na drie aandachtige in- en uitademingen gaat iedereen verder met zijn/haar activiteit. Het is echt bijzonder om te zien hoe bij het horen van een bel honderden mensen even volkomen stil zijn!

Er zijn tijdens de retraite boeddhistische monniken en nonnen die voor mij aandachtig leven belichamen. Alles wat ik hen zie doen straalt rust en aandacht uit. Ik zou niet zo kunnen leven als zij, maar telkens als ik hen zie is dat voor mij een reminder om weer terug te keren naar kalmte en aandacht.

Terug naar huis

Hoe gaat het nu ik weer thuis ben? Nu de verplichtingen en eisen van het dagelijks leven weer aankloppen en mijn gewoontepatronen weer de kop opsteken? Het blijft oefenen en telkens weer opnieuw beginnen. Met geduld en vriendelijkheid. Het gaat er niet om lang op een meditatiekussen zitten, – al is dat een goede oefening in aandacht -, de boodschap die ik vooral meeneem uit de retraite lijkt eigenlijk heel eenvoudig: zo vaak als mogelijk stoppen en een paar keer rustig in en uit ademen.

Dit en nog meer oefeningen krijg je aangereikt in de mindfulnesstraining. Hierdoor wordt mindfulness meer en meer een nieuwe gewoontehouding.

Lees verder over de Mindfulnesstraining